 |
| Ajip Rosidi in Art Deko(lonisatie) op donderdag 11 januari in Theater aan het Spui in Den Haag tijdens Winternachten 2007 © Barbara Brouwer 2007 |
Van Indië tot Indonesië Slotfestival, 11/01/2007
Ajip Rosidi: Gedichten
Ajip Rosidi (1938) is in Indonesië een bekend romanschrijver, literair criticus en voorheen uitgever van moderne Indonesische literatuur. Daarnaast zet hij zich al meer dan veertig jaar in voor het behoud en de bevordering van de taal en cultuur van zijn geboortegebied, het Sundanees. Hij schrijft in die taal, onderzoekt en documenteert historische geschriften en bevordert ook de bestudering van andere regionale talen in Indonesië. Op jonge leeftijd publiceerde hij zijn eerste bundels verhalen en gedichten, zoals het semi-autobiografische Perjalan pengantan (1958). Rosidi ontwikkelde zich snel tot een van de meest productieve en gezaghebbende literaire essayisten en critici. Ajip Rosidi heeft altijd waar mogelijk de samenwerking met het buitenland gezocht, ook in projecten met Nederlanders en Nederlandse instellingen. In samenwerking met het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) in Leiden werkte hij aan een project voor documentatie, conservering en publicatie van Sundanese pantuns (lange epische gedichten, in nachtenlange sessies voorgedragen). Rosidi ontving in 2004 de Professor Teeuwprijs, vanwege zijn inzet voor de versterking van de culturele relaties tussen Nederland en Indonesië.
Tijdens het avondprogramma van het onderzoeksprogramma 'Van Indië tot Indonesië' op 11 januari 2007 in het Theater aan het Spui in Den Haag droeg hij een drietal gedichten voor: Tanah Sunda, Bendara Ikin en Jante Arkidam.
|
| Ajip Rosidi in Art Deko(lonisatie) op donderdag 11 januari in Theater aan het Spui in Den Haag tijdens Winternachten 2007 © Barbara Brouwer 2007 |
Gedichten
Jante Arkidam
Panonna beureum siki saga Leungeunna seukeut lalancip gobang Niplasan badan palapah gedang Arkidam, Jante Arkidam
Di pangaduan di kalangan ronggeng Ngan hiji jagoan Arkidam, Jante Arkidam
Ti peuting angkeub ku mêndung Jante raja alam pêtêng Matek aji panarawangan Manjing ka liang sasoroting sinar Jariji beusi pakgade miley ku ramona
Ti peuting ngadalingding wangi Jante raja dina tayuban Ngagakgak seuri ngibingan ronggeng
“Mantri-pulisi ngalicuk ka dieu! Bantingkeun kartu bantingkeun dadu! Wadana, ulah nundutan di dinya! Urang ngibing jeung kula — Jante Arkidam!" Silih teuteup
Wadana jeung mantri-pulisi: "Jante, Jante Arkidam! Ngabongkar pakgade peuting tadi Ayeuna makalangan di nu tayuban!”
"Enya, kaula Jante Arkidam Sing saha nu wani maju rek ditigas Leungeun kula lalancip pedang!"
Ngahephep sapanglalajoan Neuteup ka Jante nu matana ngembatig wera
"Ku naon nareuteup ka kula? Teruskeun ngibing, peuting nyerelek beak!"
Rame deui kalangan, rame deui pangaduan Jante masih ngibing nyolempang salendang Nguyup arak sloki kasalapanlikur
Waktu beurang datang, Jante ngagoler Diburu ku mantri-pulisi: "Jante, Jante Arkidam, Nusa Kambangan!”
Ngagisik hayang sidik Jante mêncrong mantri-pulisi: "Ki Mantri, tindakan andika lelewa bikang Ngabokong jalma keur tibra!"
Arkidam ditalikung leungeunna dua Sorot matana ngentab seuneuan
Samemeh beak poe kahiji Jante minggat nitih cahya Ka luar ti panjara
Samemeh cunduk peuting kahiji Mantri-pulisi nyungsêb di dasar walungan Teu nyawaan
"Saha jago nu nungtut bela? Datang mun kaula nyaring!"
Susumbama ngumandang di beuteung peuting Jante ngabêdêga di sasakgantung Taya saurang jalma nu datang Jante ngincid neuleuman jempling
Randa maesan tadi beurang Ka imahna Jante datang
Wanita mana nu teu taluk ka manehna? Simbar dada hideung galing Biwir amis jeruk garut Letah madu kalapa puan Kumis reuseuk sapu injuk Arkidam,Jante Arkidam
Teng tilu di tangsi pulisi Jante lilir katilu kali Ngajambak buuk meles handapeunana
Teng lima di tangsi pulisi Hianat randa gigireunana Jante lilir kabaribinan Gêblig lengkah sakuriling imah
Jante ditingkêr, taya jalan geusan ingkah
Panangtang wadana : "Jante, hudang! Urang datang malês pati!"
"Sing sahajago, asup! Mun geus bosên nya hirup!"
"Mana ari Jante nu gagah? Geuning teu wani bijil ti imah?"
"Badan andika palapah gedang Leungeun kaula lalancip pêdang!"
Nêmbus kaca Jante nangtung dina wuwung Ngabêndeng nyerangkeun nu ngêpung Jante sidakep bari ngiceup
"He balarea, Na Jante aya di mana?"
Tinglalieuk jalma nu ngarêpung Sora Jante handapeun tanjung
"Udag mangkelukna minggat!"
Jante lumpat ka kêbon tiwu Kêbon dikêpungjalma sakampung Jante nyumput di dapuranana Taya nu wani muru Lalancip gobang leungeunna
"Jante nu sakti Kaluar mun enya wani!"
Jante gigideug tilu kali Mangrupa istri Kaluar tina dapuran
"Euleueuh geulis kacida nu ngalangkung Na hênteu ningali Jante di kêbon tiwu?**
"Jante? Duka. Teu mêndak jalma saurang Di jero kêbon carangcang tihang!"
"Geuning rurusuhan Naha aya bujengeun penting?"
"Nyisi Bisi pasar kaburu sepi!"
Sanggeus anggang Jante leumpang Gigideug mangrupa asalna deui
"He balarea sakampung Mata andika mata dadu!"
Tinglalieuk jalma nu ngepung Jante hohoak tukangeunana
Diudag deui diberik deui Jante Arkidam Lumpat nitih cahya beurang Napak kancang beungeut walungan Nepi ka panyumputanana...........
Jatiwangi, 1956
|
Djante Arkidam
Zijn ogen zijn felrood als saga pitten zijn handen scherp en puntig als zwaarden doorklieven mensenlijven als waren het pisangstammen Arkidam, Djanté Arkidam.
Waar gegokt wordt, temidden van dansmeiden is maar eén de kampioen Arkidam, Djante Arkidam.
In de nacht zwaar van dreigende regen heerst Jante over het stikdonker ruim richt zijn magie, is gebieder van duister en licht concentreert gloed tot lichtpuntje de ijzeren tralies van het pandhuis buigen onder zijn vingers
In de nacht, wanneer bloemengeur zich in de nachtwind spreidt is Jante alleenheerser op het tandak feest schaterlachend geeft hij de dansmeiden partij
'Schout, kijk es deze kant uit!" 'smijt de kaarten op tafel, ram de dobbelstenen neer!' ' en jij, wadana, zit daar niet te dutten!' 'dans met mij, Jjante Arkidam!' ze staren mekaar aan
Wadana en schout: 'het is 'm, Jante , Jante Arkidam!' 'die eerder vannacht het pandhuis overhoop haalde en nu de branie uithangt op de tandakpartij!
'Je hebt het goed gezien: ja, ik ben het: Jante Arkidam, Wie het waagt naar voren te komen hak ik de kop af messcherp zijn mijn handen!"
De toeschouwers krimpen ineen en staren J aan met zijn ogen rond en rood van razernij
'Wat staan jullie me aan te gapen?' 'vooruit, dansen! de nacht glipt naar z'n end!' Het feest leeft weer op; de dobbelaars werpen zich op het spel Jante danst nog, zijn sjerp schuin over zijn schouder slempt arak, nog eens en nog eens tot wel dertig kop
Wanneer de dag aanbreekt, ligt J voor pampus neer de schout schiet op hem af 'Jante, Jante Arkidam, het is Nusa Kambangan voor jou!'
Zijn ogen uitwrijvend om beter te zien bijt J de schout toe: 'verdomme schout! je lijkt wel een wijf! een vent in diepe slaap zo te overvallen!"
Arkidam's armen worden op zijn rug vastgebonden laaiend vuur flakkert fel uit zijn ogen
Voórdat een dag voorbij is ontsnapt Jante rijdend op een flits van licht naar buiten, de gevangenis uit De eerste nacht is nog niet gevallen of de schout komt vast te haken op de bodem van de rivier levenloos
‘welke held durft het aan hem te wreken?' 'kom maar op! als ik wakker ben!'
Zijn uitdaging weerkaatst door de buik van de nacht Jante staat uitdagend recht op de hangbrug te staan niet eén komt naar voren Dan, met een sprong, duikt Jante de stilte in
De weduwe die overdag zich heeft mooi gemaakt Haar huis is het dat Jante bezoekt
Welke vrouw zwicht niet voor hem? zijn borsthaar krullend zwart zijn lippen zoet als mandarijn zijn verlokkende tong rul als jong klappervlees zijn knevel stug als een palmvezel bezem Arkidam, Jante Arkidam
In de politie kazerne luidt de slag van drie Jante verheft zich voor de derde keer hij wringt haar diepzwarte haar, onder hem verraad pleegt de weduwe zijn bedgenote met een schok ontwaakt Jante uit zijn sluimer. Zware voetstappen dreunen rond het huis
Jante weet zich omsingeld - er is geen uitweg meer
De Wadana sommeert: 'Jante, wakker worden! wij komen de moord op je verhalen!'
'Kom binnen, wie even het lef heeft!als je levensmoe bent!'
'Waar is die durfal van een Jante?' 'je waagt nu het huis niet eens uit te komen?'
'Jouw bast is zo week als een pisangstam' 'mijn handen scherp als messen!'
Dwars door de ruit komt J op de daknok testaan houdt met uitdagende blijk zijn omsingelaars in de gaten met de armen over elkaar [gereed voor een magische handeling knipt hij met de ogen
'He' mensen, waar is die Jante nou?Zijn achtervolgers kijken om zich heen dan klnkt Jante's stem vanonder een tanjungboom
'Hem achterna! laat de schurk niet ontsnappen!'
Jante rent naar een suikerriet aanplant de hele kampung erop af Jante verschuilt zich diep in de rietstronken niet een waagt het te jagen op de als messen zo scherpe handen
'Jante met je onkwetsbaarheid' 'kom eruit, als je echt durft!'
Drie keer schudt Jante met zijn hoofd dan is hij een vrouw en komt uit de stronken tevoorschijn 'O - -o-, wat een schatje komt daar voorbij mooi meisje, heb je soms J in de suikerriet aanplant gezien?' 'Jante ? ik zou het niet weten. Ik ben niemand tegengekomen daar in die tuin waar je door al die stammen niet goed kan zien!' wat een haast, juffertje, heb je soms wat belangrijks te doen?" 'Opzij! straks is de markt voorbij!'
Op veilige afstand gekomen schudt Jante weer met zijn hoofd en heeft weer zijn oorspronkelijke gedaante terug 'He' kampunglui! jullie ogen zijn net ogen op dobbelstenen!'
De achtervolgers kijken verward alle kanten uit Jante , nu achter hen, jouwt hen uit
steeds weer zetten ze hem achterna en hollen dan weer achter hem aan, Jante Arkidam die wegglipt, rijdend op de gloed van de dag strijkend over het wateroppervlak dat het gezicht is van de stroom totdat hij zijn schuilhaven heeft bereikt....
vertaling A. Djajasoebrata
|
Tanah Sunda Hejo pagunungan Paul lautan Hejo Paul Langit ‘na hate kuring
Masing di mana kuring nangtung Masing ka mana kuring Ieumpang Tanah Iemboh matak bêtah Angin nyeot nyiuman tarang
Masing di mana anjeun nunjuk Masing iraha anjeun cumèluk Kuring mo mungpang kuring rek datang Neueulkeun tarang neueulkeun jantung
Kuring tungtung teuteupan Kuring tungtung Teuteupan Tungtung bêdil Ngmcêr dada
Kuring geus nyaksian gêtih ngabayabah Kuring geus nyaksian panon carêlong tanggah Maranehna nu mikacinta lêmah caina Ngalalungsar teu walakaya
Kuring geus nyaksian rajapati teu pilih wanci Kuring geus nyaksian nu ngarinah beuki gênah Maranehna nu ngabela tanah karuhunna Diparaksa kudu aringkah Langit hibar lêmbur musnah Walungan banjir ku gêtih Sawah ruhay huma burahay Angin ngahiuk peurahan pitnah
Hejo pagunungan paul lautan Taya kamarasan ngan katugênahan Hejo pagunungan paul lautan Taya katêngtrêman ngan ancaman
Kêmbang beureum buah biru Kêmbang wera kêmbang jayanti . Tanah têmpat kuring sidêku Ngurugan mun kuring têpi ka pati Jatiwangi, 1956 |
The Sundanese country Green the mountains Blue the ocean Green Blue The sky in my heart
Wherever I stand Wherever I go The prosperous land gives pleasure The rustling wind kissing my forehead
Wherever you point Whenever you call I shall not refuse, I shall come It is inscribed on my forehead, engraved in my heart
I at the end of my gaze I at the end Of my gaze The tip of the gun Aimed at my chest
I have witnessed streaming blood I have witnessed sunken eyes looking upwards Those who loved their homeland Lie motionless on their back
I have witnessed murder at any time I have witnessed deceit ever more easy Those who defend their fathers’ country Are compelled to leave The sky aglow the villages in ruins Rivers flooded with blood Rice fields glowing red Howling wind leading to slander
Green the mountains blue the ocean No peacefulness only displeasure Green the mountains blue the ocean No security only threatening
Red flowers blue fruits Hibiscus flowers jayanti flowers The land where I am kneeling Filling in when I reach my death. |
Bendara Ikin Kami Bêndara ikin Nu salawasna teu wêleh yakin Hirup mah ngadodoho nu bongoh Ngintip-ngintip milik nu baris nêpi Sangkan bagja ragrag ka awak Ulah sungkan maen-mata jeung nu ngawasa
Nya kami Bêndara Ikin Nu salilana teu wêleh pêrcaya Hirup kudu lolondokan Titip diri sangsang badan Bari teu kêndat waspada Bisi pangeunteupan robah warna
Taya kayakinan Nu pêrlu dipageuhan nêpi ka tumpur Taya bêbênêran Nu pantês ditebus ku umur
Najan ka lêmahcai Teu kudu babàkti pati
Taya gunana. Sosoroh kojor ka pelor. Ênggoning ngabela bangsä (Cara Ki Saluki nu tungi Manan daek ngawula ka Walanda Mihapekeun hirup nu hiji Kalah milih rarabi ka pati Majar maneh tanda satia Ka nagara nu hayang mêrdika)
Teu pêrlu Ngabela kamêrdikaan Nêpi ka tega ka nuawa sorangan (Cara Ki Angkat Leuleuweungan gugunungan
Beurang-peuting seubuh nyaring Kaanginan kahujanan Karêmbêsan reumis tiis Angkeuhan Walanda Kalah badan eleh wowotan Teu walakaya Katarajang batuk gangsa — Sarta ayeuna saha nu ingêteun Najan keur hirupna teu boga kasieun? Dalah nu dibelana Geus hênteu mirosea)
Tapi ka kami Saha nu kiwari wani kurnaki?
(Najan geus pada têrang Korbanna hênteu kawilang Patriot jeung pêjuang Diparabkeun ka Walanda Minangka ngajual jasa)
Walanda indit Londok ge nyaho di pawit Tapi sima aing Mo kagêbrag ku nu caringcing
Sanajan teu milu gêrilya Nya karni nu dipêrcaya Najan teu milu bêrtêmpur Kami di angkat jadi gubêrnur
(Ngan awahing karni bisa Ngawula ka nu ngawasa Pada sili pihapekeun diri Da hirup dina revolusi Diatur ku nu boga korsi)
Nya kami Bêndara Ikin nu mashur Pangsiunan gubêrnur Saban sore ngalantung Ngajah lulurung
Lain lantung kaduyung Iayung Lain lengkah asal ingkah Da kami hênteu ngalindur Jadi gubêrnur beunang ngatur Diparapehan para pamuda Nu teu ngarti jalanna dunya Angkeuhan hayang mêrdika Cita-cita ngabela bangsa, Pajah nyaah ka Republik Tapi kapalingan têlik Kacêrêk waktu rek nyulik Isukna dijajarkeun di pasar Dilalajoan ku nu balanja
Ditangtayungan pakarang samagrang Ngajaga bisi aya maung ngamuk Gajah bisi aya nu mêta Kami nangtung Ngabêndeng neuleu nu rea
“Saksian! Ieu kabeh kaorn estremis Ulon-ulon kakacowan. Mawa ribut Ka dayeuh pageuh nu dijaga kalawan tapis Ku angkatan pêrang karajaan. Kabeh kabukti salah Ngalawan ka têntara pêndudukan. Upahna: pelor sahowêr Sing nêpi ka modarna pisan!”
Barang repeh, bren ngadereded. Haseup ngêlun. Lir pacing ditilas Para pamuda tiwas. Teu arnpun!
Dasar nu kaedanan ku angkeuhan Memeh paragat sakarat Kalah ngagorowok: “Mêrdika! Mêrdika ........! Tumpês-ludês anjing Nika! Perenan pênghianat bangsa!”
(Eta sora Nêpi ka kiwari Sakapeung masih nongtoreng Ceuli mani asa saheng Jantung motah kêkêtêgan Matak kabur pangacian) Jatiwangi, Januari 1965 |
Lord Ikin I am Lord Ikin I’m ever sure Watchful against dereliction of duty Spying out wealth That I might acquire Unashamedly making eyes at those in power
Yes, I’m Lord Ikin I’m ever certain In life a chameleon Watching out for my own safety And keeping my eyes peeled Lest my perch should change its colour
There is no certainty That needs to be defended to the death There is no principle Fit to be paid for with your life
Even for this homeland of ours You need not give your life
There’s no use Serving until your body ’s riddled with bullets Defending the nation (Like Saluki who had no mind of his own Instead of serving the Hollanders To save his only life He chose death He said, as a token of his loyalty To a country that wanted its freedom) It’s not necessary To defend freedom To the point of one’s own death (Like Angkat Who went into the forests and climbed the mountains Going without sleep by night or day Whipped by the wind and the rain Soaked by the cold night dew He hoped to drive out the Hollanders Instead his body broke And he was done for Wracked by a hacking cough — And now who remembers him Though in his life he knew no fear? The very ones he defended Pay him no heed)
But who dares Be heedless of me?
(Even though everyone knows The victims were innumerable Patriots and heroes of the struggle Were sacrificed to the Hollanders In hope of reward)
The Hollanders went away And the chameleon knew his own true worth My strength is The equal of those who seek to do me down
Though I never fought as a guerrilla I am the one they trust Though I never lifted a weapon of war They made me the governor (Only because I’m so good At serving those in Power Always getting and giving support Because life in this world of revolution Is still organised from a desk after all)
I am The famous Lord Ikin Pensioned governor Every evening I take a walk From lane to lane
Not going out just for the evening air Not even for walking’s sake I don’t walk in my sleep I was governor because I ordered it With the sacrifice of young men Who didn’t know the ways of the world Their spirit drove them on to freedom They wanted to defend the nation They said they loved the Republic But they were wrong Captured when they went out on a raid The next day paraded through the market As a spectacle for those out shopping
With a full military guard In case one of them should run amok Or one of them put up a fight And I stood there Arms akimbo facing the crowd
“See them there! They’re a bunch of fanatics Trouble makers. Disturbing the peace In this peaceful city kept so Ably by the Armed Forces. They’re all guilty Of armed uprising. They’ll pay with a shower bullet. Shoot them!”
Silence, then the sound of the long barking of bren guns Smoke rises. As cut down bush Those young men died. No mercy!
But deluded by their dreams Before their souls left their bodies They cried out, “Freedom! Freedom! Down with the running dogs of the Dutch army! Wipe Out the traitors of the nation!”
(Those voices Even now I can hear them clearly So loud they split my ears My heart races And I almost faint)
|