 |
| Treinstation Tanjung Priok in Jakarta (NIOD) |
Van Indië tot Indonesië Slotfestival, 11/01/2007
Gedichten Zeffry J. Alkatiri
Geschiedenis op rijm
De dichtbundel ‘Dari Batavia sampai Jakarta, 1619-1999’ van Zeffry J. Alkatiri (1960) was bedoeld als cadeau voor Jakarta, de stad die in 1999 zijn 472e verjaardag vierde. Tijdgebrek en problemen van technische aard verhinderde echter een feestelijke afronding. Een jaar later schudde de auteur het stof van de pagina’s en zond het manuscript naar de organisatoren van de wedstrijd ‘De beste dichtbundel 1998-2000’, en won. Het dichterschap van Zeffry Alkatiri was in een klap gevestigd.
'Stadsdichter' van Jakarta
Zeffry is geboren en getogen in Jakarta. Zijn familiegeschiedenis – met Arabische, Pakistaanse en Betawi voorouders - weerspiegelt het cosmopolitische karakter van zijn geboortestad. Hij studeerde Russisch en Amerikaanse studiën in Jakarta en werkt momenteel als docent aan de vakgroep Russisch van de Universitas Indonesia.
In ‘Dari Batavia sampai Jakarta’ beschrijft hij de bewogen geschiedenis van de Indonesische hoofdstad. Hiervoor maakt hij ondermeer gebruik van kenmerkende locaties en gebouwen in het stadslandschap; nu eens duiken ze op als metafoor, dan weer als ‘tijdtunnel’, zoals ook de titel van één van zijn gedichten luidt. Zo voert hij bijvoorbeeld de verschillende ruimtes van het stationsgebouw Tanjung Priok op als stille getuigen van het verleden. Het gebouw, ‘de dinosaurus’, dat ooit de bonte stoet treinreizigers herbergde, kijkt nu neer op de lijnen van een volleybalveld. Het gedicht eindigt met een melancholische noot: het station is een ‘reusachtige cocon die zijn eigen geschiedenis verteert’.
|
| Treinstation Tanjung Priok in Jakarta (NIOD) |
Postkaart
In het gedicht ‘Postkaart: 5 januari 1943’ fungeert een postkaart als locatie voor het kruispunt van verschillende historische trajecten. Op de voorkant een afbeelding van de Paradeplaats, hét terrein voor koloniaal machtsvertoon, op de achterkant een postzegel van 10 cent, met het ‘gezicht van het Japanse leger’, gestempeld op 5 januari 1943. Eronder een bericht van een zoon, E. van den Broecke, aan zijn moeder, ‘Gelukkig Nieuwjaar!’.
‘Dit is misschien wel het laatste hoofdstuk over Hermes in de Harmonie / Zijn voeten zijn geketend / Zijn ogen gesloten / Zijn vleugels losgeraakt Daaag!’.
In zijn recente gedichten reist Zeffry buiten de grenzen van zijn geboortestad en –land: naar de Verenigde Staten, het Midden-Oosten, en China. Wereldgeschiedenis, religie en politiek vermengen zich tot verzen met een droefgeestige ondertoon: over de onomkeerbaarheid van de verstreken tijd en gemiste kansen op de kruispunten van de geschiedenis.
Optreden op slotfestival
Tijdens het festival las Zeffry Alkatiri in het avondprogramma voor uit de bundel ‘Dari Batavia sampai Jakarta’. De voorgedragen gedichten met vertalingen vindt U hieronder.
 |
Foto: Serge Ligtenberg/Winternachten |
Gedichten
Masuk Kota 1949
Seperti dikisahkan oleh seorang saksi mata
Sudah kami persiapkan Sejak kemarin. Kembang, bendera, dan selendang Untuk pemuda pejuang Dari Kerawang dan Tanggerang.
Dalam konvoi mungkin masih ada Jono, Idrus, Suratman, dan Bachtiar. Saudara, teman, dan tetangga kita Yang kini menjadi gondrong, dekil, dan lusuh. Padahal dahulu mereka necis dan parlente. Semua sudah tergadai, saat nica mengetuk pintu.
Sudah kami persiapkan Sejak kemarin. Nyanyian dan lencana Yang tak sempat tersematkan Dan tak sempat didengarkan Percuma, Sebab mereka keburu menghilang memburu Hiburan, perempuan, harta rampasan, dan perumahan. Di kawasan Menteng, Matraman, dan Tanah Abang.
Kami hanya bersorak sesaat di Kramat. Mencari wajah yang tak lagi dapat dikenali. Seperti gedebong hanyut, Rombongan terdiam pulang. Sambil menenteng kembang layu Untuk dibuang! |
Intocht in de stad 1949Zoals verteld door een ooggetuige
Sinds gisteren Hebben we klaargelegd Bloemen, vlaggen, en slendang Voor de jonge vrijheidsstrijders Uit Kerawang en Tanggerang.
Misschien zitten ze nog in het konvooi Jono, Idrus, Suratman en Bachtiar. Onze familieleden, vrienden en buren, nu met lange haren, smerig en in vodden gehuld. Terwijl zij vroeger keurig waren en goed verzorgd. Alles hebben zij verpand, toen de NICA op de deur klopte.
Sinds gisteren Hebben we voorbereid De liedjes en de medailles Die we niet hadden kunnen opspelden Die we niet hadden kunnen beluisteren Tevergeefs, Want zij verdwenen plots en joegen Vermaak, vrouwen en geroofde goederen en huizen na. In de omgeving van Menteng, Matraman en Tanah Abang.
Een ogenblik slechts juichten wij in Kramat. Op zoek naar onherkenbaar geworden gezichten. Als een bananenstam meegevoerd door de stroom, Keerde de tot zwijgen gebrachte groep huiswaarts. In de handen de verwelkte bloemen klaar om weg te gooien!
Vertaling Els Bogaerts en Marije Plomp |
Tuhan Belum Sempat Lagi Datang Ke Sini
Tuhan sempat singgah di sini Selama 10 menit Dan membisikkan kepada Sukarno agar secepatnya Membacakan teks proklamasi
Saat ini Merdeka! Sedangkan hal-hal mengenai Pemindahan kekuasaan Akan terus diatur kemudian …
Setelah itu, Tuhan tersenyum Ia lalu bermukim di belahan dunia lain Dan belum lagi tertarik untuk menjenguk Ke sini |
God heeft nog geen kans gezien opnieuw langs te komen
God zag kans hier langs te komen Gedurende 10 minuten Om Sukarno in te fluisteren dat hij zo snel mogelijk De onafhankelijkheidsverklaring voor moest lezen
Nu zijn wij Vrij! De zaken betreffende De machtsoverdracht Zullen later geregeld worden …
God glimlachte Plaatste zijn zetel in een ander deel van de wereld En heeft vooralsnog geen interesse getoond Het land Opnieuw met een bezoek te vereren.
Vertaling Marije Plomp |
Lorong Waktu: Setasiun Kereta Api Tanjung Priok
Matahari sore lurus menjulurkan lidahnya Pada lintasan dan memecahkan kaca-kaca. Gedung Art-Deco setinggi lima puluh kaki.
Dua puluh enam tiang baja penyangga Melengkung setengah lingkaran Mereka saling berjabatan di titik puncak. Dan membentuk mulut raksasa Yang siap menelan setiap manusia juga kereta.
Gedung gemuk beranak dua. Lengannya mencengkram kuat ke tanah. Marmer atas – bawah. Dinding dalam dihias relief kecil model Itali-Jawa. Dari luar: Gedung terlihat sepertu sosok hewan purba. Dan hanya waktu yang dapat menjadikannya puing abu.
Di dalam ruang tunggu: Noni-noni bergaya Bercakap seperti keluarga cecurut Memperebutkan roti.
Para Meneer muda mengenakan jas Gatsby dan topi. Berkacak pinggang. Mengunggu gerbong datang. Sesekali memainkan payung bertongkat panjang. Mirip tokoh film gagu.
Beberapa Opa duduk silang kaki. Serius membaca koran Java Bode. Di ruang tunggu VIP beberapa Oma bercengkrama. Tentang pertunjukan Tonniel Miss Riboet. Yang posternya masih terpampang di situ.
Para Matros muda baru tiba dari Singapura. Sesekali sirine kapal di dermaga memanggil mereka. KNIL Ambon baru verlof tugas dari Aceh berdiri sendiri Sambil melinting tembakau wangi merek: Van Nelle.
Kepala stasiun keluar dari pos jaga sambil mendongak. Mencocokkan jam rante dan sesaat bercakap dengan petugas peron.
Di seberang rel, Para kuli berjongkok menunggu perintah. Suasana tenang Seperti menunggu kedatangan jenazah Tiba-tiba, Semua dikejutkan oleh serombongan sinyo muda Dari Zandvoort yang masuk sambil bercanda. Mengenakan topi pantai dan celana pendek khaki. Bau keringat mereka seperti santen basi.
Ah…! Kukira berada di jaman baheula Ternyata terperosok di stasiun kereta api Tanjung Priok. Matahari sore bertambah garang. Matanya melotot menatap mulut raksasa Yang ingin sekali mengatupkan rahang. Sebab, rangka baja sudah terlihat bosan Menyangga beban jaman. Jabatan tangan mereka pun melepuh hampir terlepas.
Dari luar: Gedung seperti Dinosaurus tak terurus. Dan hanya waktu Yang dapat menjadikannya puing abu.
Di dalam ruang tunggu: Warga muda PJKA latihan volley Suara mereka bergema – tanda gembira. Di bekas ruang VIP: Bapak-bapak main Badminton. Ruang-ruang disekat seperti sarang rayap Untuk kantor dan gudang. Di pelataran: Orang antah berantah bergelimpangan. Persis seperti pengungsi jaman perang
Di tiap pojok: Ampas pesing menyebar. Baunya seperti bekas tempat penjualan hewan kurban.
Saat berada di dalam perutnya: Kita menjadi bertanya, Masih adakah yang dapat ditelannya lagi? Stasiun kereta api Tanjung Priok Adalah kepompong raksasa yang membusuki Kematiannya sendiri. |
Tijdtunnel: Het treinstation van Tanjung Priok
De middagzon steekt zijn tong recht uit En breekt door de ruiten Van het vijftig voet hoge Art-Deco gebouw.
Zesentwintig stalen steunpilaren Krommen zich tot een halve cirkel Schudden elkaars handen aan de top En vormen een reuzenmond Klaar om elk mens op te slokken En treinen.
Het gebouw heeft twee kinderen. Zijn armen grijpen krachtig in de aarde. Marmer boven – onder. Binnen zijn de muren versierd met kleine reliëfs in Italiaans-Javaanse stijl. Van buiten: Heeft het gebouw de gestalte van een eeuwenoud dier. Het is slechs de tijd die het tot stof kan laten vergaan.
In de wachtkamer: Zitten stijlvolle jongedames Kletsend als een stel spitsmuizen vechtend om een stukje brood.
Meneren in Gatsby jassen en met hoeden. Met de handen in de zij. Wachten op de wagon. Van tijd tot tijd spelend met hun lange paraplu’s. Een scène uit een stomme film.
Enkele Opa’s zitten met de benen over elkaar. Serieus de Java Bode te lezen. In de VIP-wachtruimte keuvelen een paar Oma’s. Over de opvoering van het toneelstuk Miss Riboet Het affiche hangt er nog aan de muur.
Jonge matrozen zijn net aangekomen uit Singapore. Van tijd tot tijd roept de scheepssirene hen vanaf de kade. Een Ambonese KNIL-militair uit Aceh, net met verlof, staat alleen En rolt een sigaret van geurige Van Nelle tabak.
De stationschef spring uit zijn wachthuisje Zet zijn horloge gelijk en praat een ogenblik Met de perronwachter.
Aan de andere kant van het spoor, Zitten koelie’s gehurkt te wachten op opdrachten. De sfeer is verstild Alsof men wacht op de komst van een stoffelijk overschot. Opeens Schrikt iedereen op door een groep jongeheren Uit Zandvoort, die al grapjes makend binnenkomen. Ze dragen strandhoeden en kaki korte broeken. Hun zweet ruikt als zure santen.
Ah …! Ik zit in de oude tijd Ik ben gevallen en terechtgekomen in het station van Tanjung Priok. De middagzon wordt warmer. Met grote ogen aanschouwt hij de reuzenmond Die maar wat graag de kaken opeen zou willen slaan. Omdat het stalen skelet zichtbaar moe is Van het dragen van de last van de Tijd. Hun handgrepen zijn niet zo stevig meer en raken bijna los.
Van buiten: Is het gebouw als een onverzorgde Dinosaurus. Het is slechts de tijd die het tot stof kan laten vergaan.
In de wachtruimte: Trainen jonge PJKA-leden hun volleybalspel. Hun stemmen galmen – uitingen van plezier In de voormalige VIP-ruimte: Spelen mannen badminton. De ruimtes zijn opgedeeld in kleine hokjes, als een mierennest Voor kantoren en opslag. In de centrale hal Krioelt het van de mensen. Net vluchtelingen uit de oorlogstijd.
In iedere hoek: Afval en vieze urinelucht Het stinkt er als op een voormalige marktplaats van slachtvee.
Eenmaal in de buik Doemt de vraagt op Wat kan het nog meer opslokken? Het station van Tanjung Priok is een reuzencocon die zijn eigen dood Verteert. Vertaling Marije Plomp |
Djakarta, Minggu 24 Maret 1945
Dari dan untuk: Ibuku
08.32. Kristen hitam bubaran misa Jalannya merunduk Tangannya berat mendekap baibel ke dada.
08.37. Tiga orang geisha kuyu Baru keluar dari markas Heiho. Menenteng bungkusan hasil barter, pasti berisi Beras, ikan asin, dan gula.
09.10. Di Priok Rombongan pemuda gundul Berbaris menghadap matahari dan bendera Asia timur raya Kakinya nyeker berdebu. Menuju gerbang neraka.
09.50. Di gudang Jepang Antrian jatah semakin panjang Sisa makanan kaleng diperebutkan Oleh para perempuan rombengan Anak-anak mereka jalan merangkak Perutnya buncit berisi angin.
Sekitar 10.35 - 12.20. Di sebuah kampung Pada pelataran rindang Para bocah main hompimpah Mereka bersiteru dan mengejek anak yang kalah:
Nasi uduk ketan urap Orang buduk ditendang arab Nasi uduk ketan urap Omong buduk sering kalap.
Hari ini wak haji hanya mengimani tiga orang sebaya Seperti biasa, ancemon kuah Tumpah Di perut.
13.17. Di sebuah pos jaga Para opsir kegerahan. Baju dinasnya dibiarkan terbuka. Sebagian mengipas. Matanya mengecil dan semakin setipis garis.
14.10. Kata seorang zuster, Sudah lama rumah sakit kehabisan perban. Percetakan Kolf tutup Olimo dan Lindeteves lebih dahulu Apalagi Pasar Baru. Hari ini Ada lagi Orang mati Di emperan toko. Tubuhnya dipenuhi kutu tuma Entah nanti Dibuang kemana Dikubur tanpa tanda. Sebab mereka adalah Orang-orang kalah tanpa nama.
Sekitar 14.30 - 14.55. Teng-teng-teng! Lewat Deka Park Angin mengejar di belakang Dan berloncatan mengisi dua gerbong kosong. Trem line 4 Kota-Tanah Abang Lewat Gang Ketapang. Biasa membawa sekeranjang keharuman pasar. Di warung kopi Tukang catut, seperti tawon Keluar masuk sarang bergantian Mengabarkan adanya kuncup bunga yang akan mekar.
Kurang lebih 15.38. Sebuah rumah mewah di jalan Kaji. Tenang ganjil Penghuninya tidur siang. Kata orang bekas tempat interniran Para perempuan indo Sekarang menjadi tempat piaraan para komandan.
Sekitar 16.35. Rombongan pengantri pulang Wajah mereka matang udang Di kali sudah banyak orang mandi. Di depan markas Kempetai Hinomaru lemas terkulai. Di sebuah tembok Poster Banzai - Dai Nippon! Sobek lusuh tinggal separuh.
17.10. Sepintas, Di meja abu Rumah nyonya Alan. Terdapat foto baru Tiga hari yang lalu Anak perempuannya yang berkepang Dinyatakan hilang.
17.58 - 18.35. Sudah tiga tahun ini Petugas lampu gas menganggur. Setelah maghrib, Sebaiknya di dalam rumah. Ngaji. Kunang-kunang sambuk kelapa Menjadi penunjuk jejak malam. Sebentar lagi ada kusyu-keiho Siap-siap menggigit karet. Truk tentara akan lewat.
19.20. Bioskop Al-Hambra, Astoria, dan Thalia Gelap. Di beranda hotel des Indes Lampu 10 watt Menggelantung sendirian. Para geisha merah menor kembali Masuk ke kandang babi.
21.25. Di rumah pak mantri ada rapat pemuda. Tinta cina mulai habis. Besok mungkin Aku tidak dapat lagi menulis. |
Jakarta, zondag 24 maart 1945
Van en voor: mijn Moeder
08.32. De kerk loopt uit En zwarte christenen lopen gebogen Hun handen drukken de bijbel stevig tegen de borst.
08.37. Drie verlepte geisha’s Verlaten net het hoofdkwartier van de Heiho Ze dragen een pakje met geruilde waar, Waar vast Rijst, zoute vis en suiker in zit.
09.10. In Priok Staat een groep kaalgeschoren pemuda’s In de rij voor de zon en de vlag van Groot-Oost-Azië Hun blote voeten stoffig. Zachtjes leidt het kimigayo Hen naar de hellepoort.
09.50. In een Japanse gudang Groeit de rij wachtenden voor het rantsoen De vrouwen in de groep Vechten om restjes voedsel uit blik Hun kinderen kruipen op handen en voeten De opgezette buikjes vol wind.
Tussen ongeveer 10.35 en 12.20. Spelen kinderen In een kampung Op een lommerrijk plein Het hompimpah-spel Ze bekvechten met elkaar En drijven de spot met verliezers:
Nasi uduk ketan urap Orang buduk ditendang arab Nasi uduk ketan urap Omong buduk sering kalap.
Vandaag gaat de haji slechts drie leeftijdgenoten voor in gebed Zoals gewoonlijk morsen ze Ancemon-saus Op hun buik.
13.17. Bij een wachtpost Staan de officieren verhit Hun uniformjasjes open. Sommigen waaieren zich koelte toe. Hun ogen steeds kleiner, steeds meer als een streep.
14.10. De zuster zegt Dat het ziekenhuis al lang geen verband meer heeft. Drukkerij Kolff is gesloten En eerder nog Olimo en Lindeteves En vooral ook Pasar Baru. Vandaag Ging opnieuw Iemand dood In het portiek van een winkel. Het lijk vol luizen Waar zal het Straks worden neergegooid Anoniem begraven. Want zij zijn De naamloze verliezers.
Tussen ongeveer 14.30 en 14.55. Ting ting ting! Passeert het Deka Park Achternagezeten door de wind Die wervelend twee lege tramstellen vult. Tram 4 van Kota naar Tanah Abang Passeert Gang Ketapang. Gewoontegetrouw een mand vol marktgeuren meevoerend. Zwarthandelaars zwermen als bijen Beurtelings het koffiehuis in en uit En brengen het nieuws van een bloemknop die op ontluiken staat.
Ongeveer om 15.38. Een luxe huis in Jalan Kaji. Vreemd stil is het er De bewoners doen hun middagslaapje. Men zegt dat het een kamp was Voor indo-vrouwen Nu houden de commandanten er Hun liefjes.
Rond 16.35. Zij die in de rij stonden keren huiswaarts Hun gezichten als gekookte garnalen Terwijl in de rivier veel mensen baden Voor het kwartier van de Kempetai Hangt de Hinomaru slap. Op een muur Een poster met Banzai - Dai Nippon! De helft weggescheurd en vaal.
17.10. In een oogopslag te zien, Op de astafel In het huis van mevrouw Alan. De nieuwe foto Drie dagen geleden Werd haar dochter met de vlechten Als vermist opgegeven.
17.58 - 18.35. Drie jaar al Zijn de lantaarnopstekers werkloos. Is Jakarta in donker duister gehuld. Na maghrib Kan je beter thuis blijven. Want geesten dwalen rond En prevelen koranverzen. Gloeiende vuren van kokos Wijzen de weg op het nachtelijke pad. Nog even en het kusyu-keiho huilt Klaar om in rubber te bijten. Legervrachtwagens zullen voorbijrijden.
19.20. Donker Zijn de bioscopen Al-Hambra, Astoria en Thalia Op de voorgalerij van Hotel des Indes Brandt een lampje van 10 watt Eenzaam bungelend. Opzichtig rood geverfde geisha’s gaan opnieuw De zwijnenstal in.
21.25. In het huis van pak mantri vergaderen de pemuda’s. De Chinese inkt raakt op. Misschien kan ik morgen Niet meer schrijven.
Vertaling Els Bogaerts |